أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني
100
تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )
در دنيا آن را معجّل كنيد ترسم كه از اهل اين آيت شويد كه خداى تعالى گفت : [ أَذْهَبْتُمْ طَيِّباتِكُمْ فِي حَياتِكُمُ الدُّنْيا وَ اسْتَمْتَعْتُمْ بِها ] . [ وَ اذْكُرْ أَخا عادٍ ] ياد كن اى محمّد برادر عاد را يعنى هود ، و برادرى او با ايشان از جهت نسب بود چون بترسانيد قوم خويش را باحقاف و اين نام واديى است ميان عمان و مهره و ايشان اهل خيام بودند و از قبيلهء ارم بودند « 1 » [ وَ قَدْ خَلَتِ النُّذُرُ ] و پيغمبران گذشته بودند از پيش وى و از پس وى يعنى از پس هود پيغمبر پيغمبران ديگر گذشته تا بعهد رسول ما محمّد ( ص ) و اين پيغمبران همه امّتان خود را اين گفتند كه : مپرستيد مگر خداى را و اين سخن [ أَلَّا تَعْبُدُوا ] سخن هود است يعنى ياد كن هود را چون بيم كرد قوم خود را به آن كه مپرستيد الّا خداى را كه من مىترسم بر شما از عذاب روزى بزرگ ؛ و آن روز قيامت است . [ سوره الأحقاف ( 46 ) : آيات 22 تا 26 ] قالُوا أَ جِئْتَنا لِتَأْفِكَنا عَنْ آلِهَتِنا فَأْتِنا بِما تَعِدُنا إِنْ كُنْتَ مِنَ الصَّادِقِينَ ( 22 ) قالَ إِنَّمَا الْعِلْمُ عِنْدَ اللَّهِ وَ أُبَلِّغُكُمْ ما أُرْسِلْتُ بِهِ وَ لكِنِّي أَراكُمْ قَوْماً تَجْهَلُونَ ( 23 ) فَلَمَّا رَأَوْهُ عارِضاً مُسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ قالُوا هذا عارِضٌ مُمْطِرُنا بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُمْ بِهِ رِيحٌ فِيها عَذابٌ أَلِيمٌ ( 24 ) تُدَمِّرُ كُلَّ شَيْءٍ بِأَمْرِ رَبِّها فَأَصْبَحُوا لا يُرى إِلاَّ مَساكِنُهُمْ كَذلِكَ نَجْزِي الْقَوْمَ الْمُجْرِمِينَ ( 25 ) وَ لَقَدْ مَكَّنَّاهُمْ فِيما إِنْ مَكَّنَّاكُمْ فِيهِ وَ جَعَلْنا لَهُمْ سَمْعاً وَ أَبْصاراً وَ أَفْئِدَةً فَما أَغْنى عَنْهُمْ سَمْعُهُمْ وَ لا أَبْصارُهُمْ وَ لا أَفْئِدَتُهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِذْ كانُوا يَجْحَدُونَ بِآياتِ اللَّهِ وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ ( 26 )
--> ( 1 ) ابو الفتوح ( ره ) اقوال مفسّرين را در معنى [ احقاف ] چنين نقل كرده ( ج 5 چاپ اول ؛ صفحهء 61 سطر 19 ) : « عبد اللّه عبّاس گفت : [ احقاف ] نام واديى است ميان عمان و مهره . مقاتل گفت : منازل عاد بيمن بود در حضرموت به جائى كه آن را « مهره » گويند كه اشتران نيكو را نسبت به آن جا كنند « مهرى » گويند ، ايشان اهل خيام بودند چون ربيع بودى بگياه خوار از آنجا برفتندى و بديگر اوقات به آن جا آمدندى ؛ و از قبيلهء ارم بوندى . ضحّاك گفت : احقاف : نام كوهى است بشام . مجاهد گفت : زمينى است كه آن را جسمى گويند . قتاده گفت : عاد قبيلهء بودند بيمن در زمين ريگستان به دريا نزديك بر زمينى كه آن را سحر خواندند . ابن زيد گفت : احقاف